İnsanlar Neden Farklı Davranır?

İnsanlar aynı olay karşısında her zaman aynı şekilde tepki vermez. Bir kişi hızlı karar almak isterken, başka bir kişi önce detayları görmek isteyebilir. Bir kişi konuşarak rahatlar, başka bir kişi sessiz kalıp düşünmek ister. Bir kişi değişimi heyecan verici bulurken, başka bir kişi aynı değişimi riskli ve rahatsız edici görebilir.

Bu farklılıklar çoğu zaman “iyi” veya “kötü” olmakla ilgili değildir. İnsanların farklı davranması; yetişme tarzı, deneyimler, değerler, alışkanlıklar, karakter özellikleri, içinde bulunulan ortam ve doğal davranış eğilimleriyle ilgilidir.

DISC modeli, bu farklı davranış tarzlarını daha sade ve anlaşılır şekilde görmeye yardımcı olan bir davranış modelidir.

Her İnsan Aynı Şekilde Düşünmez

İletişimde en sık yapılan hatalardan biri, herkesin bizim gibi düşündüğünü varsaymaktır. Oysa insanlar olaylara farklı pencerelerden bakabilir.

Bazı insanlar önce sonuca bakar. Onlar için önemli olan şudur: “Ne yapılacak, ne zaman bitecek, sonuç ne olacak?”

Bazı insanlar önce ilişkiye bakar. Onlar için önemli olan şudur: “Bu iş insanlara nasıl hissettirecek, ortam nasıl olacak, iletişim nasıl kurulacak?”

Bazı insanlar önce güvene bakar. Onlar için önemli olan şudur: “Bu süreç güvenli mi, düzen bozulacak mı, insanlar bu değişime hazır mı?”

Bazı insanlar önce doğruluğa bakar. Onlar için önemli olan şudur: “Bu bilgi doğru mu, detaylar kontrol edildi mi, hata riski var mı?”

DISC, bu farklı bakış açılarını anlamayı kolaylaştırır.

Karar Verme Tarzları Farklıdır

Bir kişinin davranışını anlamak için onun karar verme tarzını fark etmek önemlidir.

Bazı insanlar hızlı karar verir. Uzun analizlerden sıkılabilirler. Onlar için hareket etmek, beklemekten daha önemlidir.

Bazı insanlar karar vermeden önce konuşmak, fikir almak ve heyecan duymak ister. Kararın sosyal etkisini, insanlara nasıl yansıyacağını önemseyebilirler.

Bazı insanlar karar vermek için güvenli bir ortam ister. Aceleye getirilmekten hoşlanmazlar. Değişimin kendilerine ve çevrelerine nasıl etki edeceğini düşünürler.

Bazı insanlar ise karar vermeden önce bilgi, veri, kanıt ve detay ister. Hata yapmamak onlar için çok önemlidir.

Bu yüzden aynı teklif, aynı fikir veya aynı plan dört farklı insanda dört farklı tepki oluşturabilir.

İletişim İhtiyaçları Farklıdır

İnsanların iletişimden beklentisi de aynı değildir.

Bir kişi kısa, net ve doğrudan konuşulmasını isterken, başka biri sıcak, samimi ve enerjik bir iletişim bekleyebilir. Bir kişi sakin ve güven veren bir anlatıma ihtiyaç duyarken, başka biri detaylı ve mantıklı açıklama bekleyebilir.

Bu fark bilinmediğinde yanlış anlaşılmalar oluşabilir.

Örneğin, kısa ve net konuşan biri soğuk veya sert sanılabilir. Çok konuşan biri yüzeysel sanılabilir. Yavaş karar veren biri isteksiz sanılabilir. Çok soru soran biri güvensiz veya eleştirel sanılabilir.

Oysa bu davranışların arkasında çoğu zaman farklı iletişim ihtiyaçları vardır.

Değişime Tepkiler Farklıdır

Bazı insanlar değişimi fırsat olarak görür. Yeni fikirler, yeni projeler ve hızlı hareket onlar için motive edici olabilir.

Bazı insanlar değişimi önce insan etkisi açısından değerlendirir. “Bu değişim insanlara nasıl yansır?” sorusunu sorabilirler.

Bazı insanlar değişime temkinli yaklaşır. Mevcut düzenin bozulmasını istemeyebilirler. Önce güvenli bir geçiş süreci görmek isterler.

Bazı insanlar ise değişimi kabul etmeden önce plan, veri, sistem ve risk analizi görmek ister.

Bu nedenle değişim yönetiminde herkesle aynı şekilde konuşmak çoğu zaman yeterli olmaz.

DISC’e Göre Farklı Davranış Eğilimleri

DISC modeli, insan davranışlarını dört ana eğilim üzerinden açıklar. Bu eğilimler genellikle renklerle anlatılır: kırmızı, sarı, yeşil ve mavi.

Kırmızı Davranış Eğilimi

Kırmızı davranış eğilimi olan kişiler genellikle hızlı, direkt, sonuç odaklı ve kararlı davranabilir. Onlar için hedef, başarı, hareket ve sonuç önemlidir.

Kırmızı eğilimdeki bir kişi şu sorulara odaklanabilir:

“Sonuç ne?”
“Ne kadar sürede olacak?”
“En hızlı çözüm nedir?”
“Kim karar verecek?”

Bu davranış tarzı güçlü bir hareket enerjisi sağlar. Ancak bazen sabırsızlık, fazla direktlik veya dinlemeyi atlama riski oluşabilir.

Sarı Davranış Eğilimi

Sarı davranış eğilimi olan kişiler genellikle sosyal, enerjik, konuşkan, motive edici ve ilişki odaklı olabilir. Onlar için insanlar, atmosfer, heyecan ve etki önemlidir.

Sarı eğilimdeki bir kişi şu sorulara odaklanabilir:

“Bu insanlara nasıl hissettirecek?”
“Bunu nasıl anlatabiliriz?”
“Ortam nasıl olacak?”
“İnsanlar bundan hoşlanacak mı?”

Bu davranış tarzı enerji ve iletişim gücü sağlar. Ancak bazen detayları kaçırma, fazla konuşma veya takipte zorlanma riski oluşabilir.

Yeşil Davranış Eğilimi

Yeşil davranış eğilimi olan kişiler genellikle sakin, sabırlı, güvenilir, destekleyici ve uyumlu olabilir. Onlar için güven, huzur, süreklilik ve ilişkilerin korunması önemlidir.

Yeşil eğilimdeki bir kişi şu sorulara odaklanabilir:

“Bu güvenli mi?”
“Herkes buna hazır mı?”
“Düzen bozulacak mı?”
“İnsanlar bundan rahatsız olur mu?”

Bu davranış tarzı güven ve denge sağlar. Ancak bazen karar vermeyi geciktirme, değişimden çekinme veya hayır demekte zorlanma riski oluşabilir.

Mavi Davranış Eğilimi

Mavi davranış eğilimi olan kişiler genellikle dikkatli, analitik, sistemli, detaycı ve kalite odaklı olabilir. Onlar için doğruluk, bilgi, düzen ve hata yapmamak önemlidir.

Mavi eğilimdeki bir kişi şu sorulara odaklanabilir:

“Bu doğru mu?”
“Kanıtı var mı?”
“Detaylar kontrol edildi mi?”
“Hata riski nedir?”

Bu davranış tarzı kalite ve güvenilirlik sağlar. Ancak bazen fazla analiz, kararı geciktirme veya eleştirel görünme riski oluşabilir.

Aynı Durumda Dört Farklı Tepki

Bir ekipte yeni bir proje başladığını düşünelim.

Kırmızı eğilimdeki kişi hızlıca hedefi ve sonucu görmek isteyebilir.

Sarı eğilimdeki kişi projenin insanlara nasıl anlatılacağını, motivasyonu ve görünürlüğü düşünebilir.

Yeşil eğilimdeki kişi ekibin bu değişime hazır olup olmadığını ve sürecin huzurlu ilerleyip ilerlemeyeceğini düşünebilir.

Mavi eğilimdeki kişi planı, detayları, riskleri ve kalite standartlarını kontrol etmek isteyebilir.

Bu dört tepkinin hiçbiri tek başına yanlış değildir. Aslında hepsi farklı bir ihtiyacı temsil eder.

Farklılıklar Çatışma Nedeni Olabilir

İnsanlar birbirinin davranış tarzını anlamadığında kolayca yanlış yorum yapabilir.

Kırmızı biri, yeşil bir kişiyi yavaş bulabilir.
Yeşil biri, kırmızı bir kişiyi baskıcı bulabilir.
Sarı biri, mavi bir kişiyi fazla ciddi veya soğuk bulabilir.
Mavi biri, sarı bir kişiyi fazla dağınık veya plansız bulabilir.

Bu tür yorumlar, iletişimde mesafe oluşturabilir. DISC burada insanlara şunu hatırlatır: Karşımızdaki kişi bizim gibi davranmıyor diye yanlış davranıyor anlamına gelmez. Sadece farklı bir davranış tarzına sahip olabilir.

Farklılıklar Güç Kaynağı da Olabilir

Farklı davranış tarzları doğru anlaşıldığında güçlü bir denge oluşturabilir.

Kırmızı profil harekete geçirebilir.
Sarı profil insanları motive edebilir.
Yeşil profil güven ve süreklilik sağlayabilir.
Mavi profil kalite ve doğruluk kazandırabilir.

Bir ekipte, ailede veya ilişkide herkes aynı şekilde davranmak zorunda değildir. Önemli olan, farklılıkları doğru anlamak ve bu farklılıkları çatışma yerine dengeye dönüştürebilmektir.

DISC İnsanları Etiketlemek İçin Değildir

DISC’i doğru kullanmak için en önemli noktalardan biri şudur: DISC insanları etiketlemek için kullanılmamalıdır.

Bir kişiyi sadece “kırmızı”, “sarı”, “yeşil” veya “mavi” diye tanımlamak yetersizdir. Her insanda dört davranış eğiliminin tamamı farklı oranlarda bulunabilir. Ayrıca insanlar işte, evde, stres altında veya rahat bir ortamda farklı davranışlar gösterebilir.

Bu nedenle DISC bir kalıp değil, farkındalık aracıdır.

Sonuç

İnsanlar farklı davranır çünkü farklı ihtiyaçlara, farklı karar verme tarzlarına, farklı iletişim beklentilerine ve farklı davranış eğilimlerine sahiptir. Bu farklılıklar doğru anlaşılmadığında çatışmaya, yanlış anlamaya ve iletişim kopukluğuna yol açabilir.

DISC modeli, bu farklılıkları daha sade ve anlaşılır şekilde görmeye yardımcı olur. Amaç insanları etiketlemek değil, kendimizi ve başkalarını daha bilinçli anlamaktır.